يك خبر ، چند روايت مشابه را در هم داخل مىكند و اسامى راويان را در آغاز مىآورد . « 1 » در موردى كتاب داود بن حصين كه از موالى عثمان بوده دربارهء كشته شدگان روز حره يك جا از طريق واقدى نقل شده است . « 2 » به هر روى ، تقريبا در بيشتر نقلها مىتوان به راحتى سند هر خبر را ملاحظه و از اين زاويه آن را ارزيابى كرد . برخى از افرادى كه خبر قتل يا محنت آنها در اين كتاب آمده عبارتند از : عمر ، عثمان ، على بن ابى طالب عليهما السلام ، طلحه و زبير و عمار ، محمد بن ابى بكر ، برخى مقتولان جمل و غارتهاى معاويه ، خباب بن ارت ، عمرو بن حَمِق ، حسن بن على عليهما السلام ، عميربن هانى و همدان مؤذن على عليه السلام ، كشته گان روز حره ، ( در اين قسمت با تفصيل سخن گفته شده است . ) ، عمربن سعد ، سليمان بن صرد ، مسيب بن نجبه ، كشته گان جنگ جماجم مانند ابن ابى ليلى ، كميل ، سعيد بن جبير ، نفس زكيه ، و . . . كتاب المحن به كوشش يحيى وهيب الجبورى در سال 1403 توسط دارالغرب الاسلامى بيروت منتشر شده است . على بن الحسين المسعودى ( م 346 ) در دورانى كه مسعودى مىزيست ، دانش تاريخ ، رشد قابل ملاحظه‌اى كرده و خود مسعودى نيز در اين زمينه موفق به برداشتن گامهاى تازه‌اى شده است . از مهمترين اقدامات او ، سفرهاى طول و دراز او به خارج از مرزهاى كشور اسلامى است كه به قصد جمع آورى اخبار و اطلاعات پيرامون ساير ملل داشته است . « 3 » آثار اين سفرها كه همراه با برداشتهاى جامعه شناسانه وى از زندگى اجتماعى مردمان مختلف بوده در مروج الذهب آشكار است . به همين دليل كريمر او را « هرودت عرب » خوانده است . « 4 » كهن‌ترين شرح حال وى در الفهرست ابن نديم آمده كه معاصر وى بوده است . او مىنويسد : وى از مردمان مغرب و از اولاد عبد الله بن مسعود است . « 5 » سپس از برخى از آثار وى از جمله مروج الذهب و معادن الجوهر فى تحف الاشراف و الملوك و اسماء الديارات و كتاب التاريخ فى اخبار الامم من العرب و العجم ياد كرده است . « 6 » گويا در

--> ( 1 ) . همان ، ص 159 ( 2 ) . همان ، ص 173 ( 3 ) . دربارهء سفرهاى او نك : تاريخنگارى در اسلام ، صص 62 - 63 و مفصلتر از آن : موارد تاريخ الطبرى ، جوادعلى ، بخش نخست ، صص 2 - 3 ؛ منهج المسعودى ، صص 53 - 68 ( 4 ) . ثقافة الشرق ، ج 2 ، ص 423 ، به نقل از مقدمه مروج الذهب ، ج 1 ، ص 2 ( 5 ) . در جمهرة انساب العرب ( ص 197 ) آمده : على بن الحسين بن على بن عبد الله بن زيد بن عتبة بن عبد الله بن عبد الرحمن بن عبد الله بن مسعود . ( 6 ) . الفهرست ، ص 171 . در متن چاپى به جاى الديارات « القرابات » آمده است . اما در التنبيه و الاشراف ( ص 1 ) الديارات آمده است .